2009 – 2010 is naar het oordeel van de jury een rijk theaterseizoen van makers die de politiek overstegen door hun eigen poëzie te volgen. Verontrusting en uitbundigheid gingen hand in hand en vonden hun bedding in maatschappelijk relevante thema’s. Het zat in vele voorstellingen en het zit allemaal in de selectie van 2010.
Alles is bedacht en in elkaar gezet, maar geen van de geselecteerde voorstellingen heeft een bijsmaak van bedachtheid. De vorm heeft gediend om het leven beet te pakken en erin door te dringen. De makers besloten bij dat directe leven om hen heen te blijven. Daardoor ontstond er een als vanzelfsprekende verzameling werken, die leidt naar alle hoeken van de hedendaagse samenleving. De keuze van de jury laat voorstellingen zien van actuele verhalen, die door de verbeeldingskracht van de makers, onvermoede wendingen bezorgt in de gemoedstoestand van de toeschouwer. Ontroerend om te ontdekken was, dat veel theatermakers - door dicht bij huis te blijven - vaak het NOS-journaal met de wereldwijd herkenbare thema’s aanraakten en inhaalden.
De door de jury gehonoreerde stadsprojecten van NTGent, Ro Theater en Noord Nederlands Toneel zochten de verbinding met de eigen stad; soms door mensen uit te stad letterlijk op toneel te zetten, soms door informatie en verhalen uit de stad te gebruiken. Het leverde levend theater op dat toeschouwers aanspoort empathie te ontwikkelen voor wat vandaag de dag wordt beschouwd als ingewikkelde materie. De makers hebben zonder een compromis te sluiten de toeschouwer gevraagd en verleid om onbekende situaties te omarmen en werkelijk te begrijpen.
Een ander bindend element in de selectie van dit jaar is de verrassende opkomst van een nieuwe generatie vertegenwoordigd in onze keuze door Oostpool, Suzanne Kennedy, Ilay den Boer en FC Bergman. Het biedt de toekomst nu al een elan en een vertrouwen. Ze plaatsen zich moeiteloos naast de gevestigde orde, die in onze selectie is vertegenwoordigd door Ro Theater/Alize Zandwijk, NTGent/Johan Simons, Theater Artemis/Floor Huygen en mugmetdegoudentand/Lineke Rijxman en Willem de Wolf.
KVS ging voor A l´attente du Livre d´or een samenwerking aan met Campo en schonk de theaters een project hen beiden waardig gezien hun fascinatie en inzet voor de nieuwe medeburger. Alle makers zijn op indrukwekkende manier begaan met de wereld en de mens in die wereld.
Onmiskenbaar in de voorstellingen van deze selectie is verder de vitale intelligentie in het spelen. De selectie is dan ook een pleidooi voor het levende theater van 2009-2010.
Branden. De verwoestende kracht van oorlog en haat - Ro Theater
Branden, dat als ondertitel De verwoestende kracht van oorlog en haat meekreeg, vertelt een gruwelijk en noodzakelijk verhaal. Aan de hand van de bewogen geschiedenis van een familie in een niet nader genoemd land in het Midden Oosten legt het stuk pijnlijk de oneindige spiraal van geweld en moord, haat en vergelding bloot, die de wereld tot op de dag van vandaag teistert. Het getuigt van lef van de makers om een dergelijk thema aan te snijden. Branden, van de hand van de van oorsprong Libanese schrijver Wajdi Mouawad, is als een Griekse tragedie, met dien verstande dat hier wel hoop gloort door de oproep tot liefde en verzoening die gedaan wordt. Met acht spelers en een muzikant - voor een deel zelf ervaringsdeskundigen - verbeeldt Alize Zandwijk met vaak eenvoudige theatrale middelen in aangrijpende scènes het bloedstollende verhaal. Niet onvermeld mag blijven hoe weergaloos actrice Fania Sorel de hoofdrol vertolkt. De voorstelling is niet sentimenteel, niet politiek correct, met liefde gemaakt en oprecht. Branden deelt rake klappen uit.
UNDERGROUND - NTGent en Theater Antigone
Met Underground leggen NTGent en Theater Antigone de vinger aan de pols van onze hedendaagse wereld met zijn dolgedraaide financiële systemen. Een wereld waarin iedereen, van consument en kleine investeerder tot grote bankdirecteur, meedraait in een systeem waarover hij al lang geen controle meer heeft. In zijn regie maakt Johan Simons de hedendaagse complexiteit en vertwijfeling voelbaar. Bovendien weten de spelers de intellectualistische tekst van Elfriede Jelinek tot leven te brengen en een indringend gevoel weer te geven van de complexe geldmechanismen waarin wij willens en wetens meedraaien. Verder feliciteert de jury NTGent met de manier waarop het dit jaar de rol van stadstheater heeft vervuld, met een mooie mix van kritische, aangrijpende, goed gespeelde voorstellingen voor een breed publiek.
Woeste Hoogten, rusteloze zielen - Theater Artemis
Jeroen Olyslaegers bewijst met zijn Woeste Hoogten, rusteloze zielen dat een klassieker ook vandaag nog relevantie heeft. Zijn confrontatie met Emily Brontës Wuthering Heights werpt een nieuwe blik op de verhoudingen tussen de personages. Die personages worden overtuigend gebracht, ingetogen en heftig tegelijk en weten bovendien de mystieke kracht van de natuur te evoceren. Woeste Hoogten, rusteloze zielen overstijgt het genre: het is een meeslepende voorstelling voor iedereen die aantoont dat regisseur Floor Huygen er toe in staat is het predicaat ‘jeugd’ op te rekken tot alle leeftijden.
Van de brug af gezien – Theatergroep Oostpool
Theatergroep Oostpool was een van de verrassingen van het theaterseizoen 2009-2010. Een nieuw gezelschap van betrekkelijk jonge acteurs en theatermakers, die overlopen van talent en bruisen van verlangen om spannend en zinvol theater te maken. Zelden raakte een jong gezelschap in één seizoen zo in een flow: De jury was meer dan aangenaam getroffen door zowel Wachten op Godot (Samuel Beckett), Orlando (Virginia Woolf) als door Van de brug af gezien (Arthur Miller). Dat de laatste productie uiteindelijk werd genomineerd had vooral te maken met de manier waarop deze moderne klassieker in de grote zaal gestalte kreeg. De tragedie van enkele Italiaanse immigranten in de VS - sommigen legaal, sommigen illegaal – en hun strijd om te overleven in hun nieuwe vaderland wordt puntgaaf verteld en wordt door de sobere en glasheldere vorm met elk woord schrijnender en pijnlijker onontkoombaar. Elke vormkeuze – zelfs de altijd riskante keuze voor een streekdialect uit eigen keuken - is op zodanige manier doordacht dat zij bijdraagt aan de voortgang van het verhaal. Nergens wordt er gekoketteerd met de actualiteit van het gegeven, dat net daardoor door heen de hele voorstelling zindert. Regie en spelers zijn klaar voor de artistieke uitdaging waarvoor zij zichzelf gesteld hebben. Zoveel goed gebruikt talent stemt hoopvol voor de toekomst.
Elf minuten - Noord Nederlands Toneel
Ola Mafaalani is samen met een nieuw artistiek team bij het Noord Nederlands Toneel op een indrukwekkende wijze een duidelijke eigen stijl gaan ontwikkelen. Het gezelschap heeft - de voor hen - nieuwe stad direct omarmd en Elf minuten van de Braziliaanse auteur Paulo Coelho geprojecteerd op de wijken, straten en stegen van Groningen. Elf minuten vormt dan ook een sterke afsluiter van een krachtige ontmoeting met de stad van dit Groningse theaterjaar.
De hedendaagse, theatrale voorstelling over de wereld van de prostitutie maakt indruk door de overrompelende beelden van Ola Mafalaani, de ijzersterke streetwise vertaling van Ko van den Bosch in een verlichte architectuur van André Joosten. Daarnaast blijft de spiritualiteit van het boek overeind én wordt het opgepikt door het publiek. Ook de wijze waarop de prostituees die geïnterviewd werden aanwezig konden zijn bij hun eigen verhalen tussen het publiek, gaf de intentie weer waarmee het NNT zijn artistieke signatuur met de stad wil beleven.
Hannah en Martin - mugmetdegoudentand
In Hannah en Martin onderzoeken de acteurs Lineke Rijxman en Willem de Wolf de opmerkelijke, geheime liefdesrelatie tussen de Joodse filosofe Hannah Arendt en haar leraar, de Duitse denker Martin Heidegger, die gesympathiseerd heeft met het nationaalsocialisme. Hannah en Martin is ongelooflijk knap van structuur; het is een soort spiegelpaleis, waarin de acteurs schijnbaar moeiteloos schakelen van situatie naar situatie, van personage naar personage. Het ene moment spelen Rijxman en De Wolf zichzelf en leveren ze geestig commentaar op elkaar en de hele onderneming, het volgende moment zijn ze Arendt en Heidegger en zijn we getuige van een van hun ontmoetingen door de jaren heen. En passant spelen ze nog een handvol rollen, waarbij vooral de manier waarop Rijxman de nazi Adolf Eichmann neerzet niet onvermeld mag blijven. Er valt veel te lachen in Hannah en Martin, maar ook wordt inzichtelijk hoe banaal het gezicht van het kwaad is en worden er behartigenswaardige vragen gesteld over verantwoordelijkheid en schuld.
Dit is mijn vader – Het Beloofde Feest deel III - Ilay den Boer / Het Huis van Bourgondië
Ilay den Boer is een jonge theatermaker die zijn eigen Joodse achtergrond als inspiratiebron voor een zestal voorstellingen heeft genomen. Dit is mijn vader is het derde deel van de reeks.
Het is een intelligent gemaakte voorstelling waarin de toeschouwer een aantal malen op het verkeerde been wordt gezet. Dat betreft niet alleen de vorm waarmee het publiek wordt benaderd. Vooral knap is dat de boodschap die de voorstelling lijkt uit te dragen een aantal malen verandert. Het maakt dat je als toeschouwer de sympathie voor de hoofdpersonen steeds opnieuw ter discussie stelt en daarmee ook jezelf bevraagt.
Het ‘anders zijn’ van Ilay en de reactie van de buitenwereld daarop wordt door een persoonlijk verhaal dichtbij gebracht, zonder in platitudes te vervallen. Door deze verhaallijn heen wordt gespeeld met de werkelijkheid. Theatermaker Ilay den Boer speelt deze voorstelling samen met zijn vader. Wat is echt en wat is gespeeld? In hoeverre mag de realiteit worden uitvergroot om je eigen waarheid te bevestigen of aan te dikken? In deze maker ziet de jury een veelbelovend talent.
Over Dieren - Het Nationale Toneel
De tekst van Elfriede Jelinek is gebaseerd op afluistertapes van een escortbureau door de Oostenrijkse politie. Er is geen sprake van een doorlopende tekst, het zijn flarden, onderhandelingen die bij herhaling in een strak ritme op de toeschouwer worden afgevuurd. Als publiek zitten we erbij en kijken we ernaar. Op geen enkele wijze worden we uitgenodigd om onderdeel te worden van de voorstelling. Wel wordt er constant naar ons gekeken, door de acteurs, en door de ogen op tientallen tv-toestellen.
Hier is een regisseur aan het werk die alles op het toneel naar haar hand zet. Ver weg van de realiteit, grotesk. Alles op het toneel is kunstmatig, van de kostuums en de tekstbehandeling tot het decor. Is er als toeschouwer allereerst verbazing, zelfs wat ergernis over de vele herhalingen, na enige tijd pakt de voorstelling je bij de strot en raakt je midden in de ziel. De voorstelling is in vele opzichten onorthodox en laat zien dat theater in staat is in een volstrekt eigen tijdelijke werkelijkheid grote thema’s persoonlijk te maken. In deze voorstelling zien we, evenals in The new electric ballroom, de manifestatie van een uitzonderlijk talent.
Wandelen op de Champs-Elysées met een schildpad om de wereld beter te kunnen bekijken, maar het is moeilijk thee drinken op een ijsschots als iedereen dronken is - FC BERGMAN
Deze woordenloze locatievoorstelling bruist van energie en verbeeldingskracht. Ze is poëtisch, monumentaal en brengt een betoverende ode aan het theater. De makers grasduinen in de Europese cultuurgeschiedenis, halen er de schatten uit die hun verbeelding prikkelen en scheppen daarmee een nieuwe, theatrale wereld. Met het piepjonge collectief FC Bergman weerklinkt in het Vlaams-Nederlandse Theaterlandschap een nieuw geluid.
A l'attente du Livre d'Or - Campo en KVS
Een aanstekelijke en humoristische voorstelling van en over Belgen en Congolezen in relatie tot een koloniale erfenis en een veranderende hedendaagse context. De makers weten in alle feestelijkheid en groteskheid uit te drukken dat niemand eigenlijk nog goed inziet hoe het moet. De associatieve, avant-gardistische aaneenrijging van scènes nodigt het publiek alvast uit de chaos te omarmen.
Deze voorstelling straalt zowel qua vorm als qua inhoud een grote authenticiteit en eerlijkheid uit en leert ons met vreugdevolle ogen naar onze wereld te kijken.
De vakjury van het Nederlands Theater Festival 2009 – 2010 bestaat uit Adelheid Roosen (juryvoorzitter, theatermaker), Steven Peters (dramaturg), Jan van der Putten (directeur Verkadefabriek Den Bosch), Oscar Wibaut (directeur Koninklijke Schouwburg Den Haag), Clara van den Broek (auteur, actrice) en Els Steegmans (directeur Schrijverspodium).